Orbexit: mijlpalen en uitdagingen
Na zestien jaar aan de macht te zijn geweest, heeft Europa’s grootste onruststoker een verpletterende verkiezingsnederlaag geleden. Het einde van de “Viktator” is reden voor vreugde, net als de recordopkomst. Het Hongaarse volk heeft zijn land en zijn toekomst teruggewonnen! De beelden van enorme menigten die “Europa, Europa, Europa!” scanderen, zijn zo ontroerend. Hongarije krijgt een nieuwe start. Het is tijd om te vieren!
Beschouwingen van Sophie in 't Veld
Vandaag zijn we wakker geworden in een nieuw Europa, nu begint het werk. Want het vertrek van Orbán mag dan wel een opluchting zijn, het lost de structurele problemen niet op.
Om te beginnen zijn de andere regeringsleiders in Europa, die al jarenlang over Orbán klagen, hun zondebok kwijt. Het was makkelijk om hem de schuld te geven van de verlamming in de Europese Raad. Maar Orbán was niet de enige die zijn vetorecht in de Europese Raad gebruikte om zijn zin te krijgen. De enige manier om een herhaling van de blokkade door Orbán te voorkomen, is door alle vetorechten af te schaffen. Nu hebben alle regeringsleiders de kans om te laten zien hoe toegewijd ze werkelijk zijn aan een sterk EU: zijn ze bereid hun vetorecht op te geven en ervoor te zorgen dat Europa niet langer gegijzeld kan worden door één enkele leider? Vetorechten beschermen geen nationale belangen. Ze worden alleen maar gebruikt als onderhandelingsmiddel of als instrument voor blokkage.
De Europese Unie is gered door de Hongaarse kiezers. Maar al het gejuich van vanavond neemt niet weg dat de EU hem zestien jaar lang heeft getolereerd. De EVP-familie heeft hem meer dan tien jaar lang beschermd, totdat hij zelfs voor hen te giftig werd. Ondanks de door het Europees Parlement ingeleide artikel 7-procedure weigerde de Europese Raad sancties op te leggen. En hoewel de EU-middelen voor Hongarije waren bevroren op grond van de voorwaarde van de rechtsstaat, besloot de Commissie 10 miljard euro vrij te maken om Orbán ertoe te bewegen zijn veto tegen steun aan Oekraïne in 2023 in te trekken.
Deze structurele zwakheden zijn niet verdwenen met het vertrek van Orbán. Europa heeft dringend behoefte aan democratische hervormingen en veel robuustere mechanismen om de rechtsstaat op het hele grondgebied van de EU te beschermen.
Overal in Europa en daarbuiten vieren mensen de nederlaag van een corrupte, nationalistische autocraat. Magyar zal ongetwijfeld werk maken van het herstel van de schade die aan de rechtsstaat in Hongarije is toegebracht. En hij zal waarschijnlijk constructiever zijn in de Europese Raad. Maar de komende weken en maanden zullen uitwijzen welke koers hij met het land zal varen. Hoewel hij Orbáns aartsvijand werd, maakte hij jarenlang deel uit van de inner circle van de Fidesz-leiding. Hij is conservatief en heeft verklaard dat hij in de eerste plaats de Hongaarse belangen in Europa zal verdedigen.
Magyar heeft de tweederde meerderheid binnengehaald die hij nodig heeft om de grondwetswijzigingen van Orbán ongedaan te maken. Dat is een goede zaak. Maar elke leider die over een absolute meerderheid beschikt, zonder noemenswaardige oppositie, draagt een grote verantwoordelijkheid. Wie kan de verleiding weerstaan om die macht te misbruiken? Zal hij zijn macht gebruiken om de checks and balances te herstellen, om krachtige democratische controle en verantwoording mogelijk te maken, ook al is dat lastig?
Drie jaar geleden won Donald Tusk de Poolse verkiezingen, waarmee een einde kwam aan acht jaar autocratisch bewind van de PiS-partij. De Europese Commissie besloot onmiddellijk de EU-middelen voor Polen vrij te geven die waren bevroren op grond van de voorwaarde van de rechtsstaat. Dat was een domme fout. De Commissie leek te suggereren dat het bevriezen of vrijgeven van EU-geld gebeurde op basis van verkiezingsbeloften of op basis van welke politieke partij aan de macht was. Het werd nog erger toen een jaar later een president werd gekozen die zijn veto uitspreekt over de meeste hervormingen op het gebied van de rechtsstaat.
Die fout mag niet worden herhaald. De middelen moeten worden vrijgegeven op basis van daadwerkelijke resultaten en na een grondige beoordeling door de Commissie. De motivering van elk besluit moet openbaar worden gemaakt. De aankondiging van Magyar dat Hongarije zich zal aansluiten bij het Europees Openbaar Ministerie is een zeer belangrijke stap in dit proces.
Bovendien hebben veel gematigde, progressieve en linkse Hongaren op Magyar gestemd, aangezien hij de enige kandidaat was die Orbán kon verslaan. Maar hun stem is niet vertegenwoordigd in het parlement. Magyar moet ervoor zorgen dat zijn regering iedereen vertegenwoordigt die op hem heeft gestemd. Zijn overwinning was een overwinning van het volk, niet alleen van één partij.
Er liggen nog veel uitdagingen in het verschiet. Maar voor het eerst sinds 2010 hebben Europa en Hongarije de kans om de democratische rechtsstaat te herstellen en te versterken, corruptie uit te bannen en aan een betere toekomst te bouwen. Laten we die kans met beide handen aangrijpen!
Sophie zetelde als voormalig lid van het Europees Parlement 20 jaar lang (tot 2024) voor Volt en anderen. Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op de blog van Sophie in ’t Veld en met haar toestemming gedeeld.