Volt verwelkomt IJsland tot de EU
IJsland organiseert op 29 augustus 2026 een referendum omtrent de toetreding tot de EU, waarbij de onderhandelingen die tussen 2010 en 2013 plaatsvonden, opnieuw worden opgepakt.
Het IJslandse referendum biedt perspectief op een mooie toekomst tussen de EU en IJsland
Een positieve stemming zou de EU versterken, de soevereiniteit van IJsland waarborgen en de Unie openstellen voor nieuwe overeenkomsten en allianties, en ook nieuwe burgers verwelkomen in onze gemeenschap. De vorige toetredingsaanvraag van IJsland is nooit ingetrokken, zoals de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen tijdens een officieel bezoek aan IJsland in juli 2025 vermeldde, ook al werden de onderhandelingen in 2013 tijdelijk opgeschort. De geldigheid van de toetredingsaanvraag wordt behandeld in het memorandum dat is opgesteld door het IJslandse ministerie van Buitenlandse Zaken.
Een stukje geschiedenis
Op 17 juli 2009 werd de aanvraag van IJsland voor EU-lidmaatschap ingediend bij de Raad van de Europese Unie, ondertekend door de premier en de minister van Buitenlandse Zaken, aan Zweden, dat op dat moment het voorzitterschap van de Raad bekleedde. Op 24 februari 2010 bracht de Commissie een positief advies uit en beval zij aan de onderhandelingen over toetreding tot de EU te openen. Die gingen in juni van datzelfde jaar officieel van start. In 2013 werden de toetredingsonderhandelingen onderbroken als gevolg van een regeringswisseling: van een sociaaldemocratische partij naar een centrumrechtse coalitie die zich vooral zorgen maakte over het verlies van visserijrechten.
Er zijn in totaal 35 onderhandelingshoofdstukken die een land dat toetreedt tot de EU moet doorlopen, ingedeeld in 6 grotere clusters, zoals de interne markt, concurrentievermogen en fundamentele zaken, zoals justitiële rechten. Op het moment van de onderbreking waren 27 van de 35 hoofdstukken geopend, maar daarvan waren er reeds 11 voorlopig afgesloten (lees: afgerond). De toetredingsgesprekken vonden plaats tussen 2010 en 2012, waarbij het laatste gesprek op 18 december 2012 plaatsvond. In 2015 verzocht de IJslandse regering om niet langer als kandidaat-lidstaat te worden beschouwd, omdat de regering van mening was dat de nationale belangen beter gediend waren buiten de Unie.
Waarom de onderhandelingen werden opgeschort
Visserij vormt een fundamenteel onderdeel van de IJslandse samenleving, en hoewel deze kwestie onder hoofdstuk 13 viel, heeft IJsland dit hoofdstuk opgeschort en geen onderhandelingsstandpunt ingediend. Als gevolg van de opwarming van de aarde migreerde makreel vanuit de Schotse en Welshe wateren naar IJsland, wat leidde tot overbevissing door IJsland en tot grotere concurrentie tussen de visserijsectoren van IJsland en het Verenigd Koninkrijk. Bovendien was IJsland een van de landen in Europa die het zwaarst werden getroffen door de financiële crisis van 2008, toen hun belangrijkste nationale banken failliet gingen. Om dit te compenseren, probeerde het land economische dominantie te verwerven over de omliggende internationale wateren. Hoewel het toetredingsproces werd stopgezet, bleef IJsland wel nauw samenwerken met de EU. Tegenwoordig is het land lid van de overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER). Sinds december 2000 is het lid van het Schengengebied en lid van de Europese VrijhandelsAssociatie (EVA). In 2021 begon de regering meer belangstelling te tonen voor de EER. Het land is ook lid van de NAVO, hoewel het het enige lid is zonder nationaal leger. Daarnaast onderhoudt het een langdurige bilaterale defensieovereenkomst met de VS.
Trump de tweede
Toen Trump in januari 2025 opnieuw aan de macht kwam, begon hij het al snel te hebben over de strategische voordelen van een mogelijke annexatie van het semi-autonome Deense grondgebied Groenland, waarbij hij IJsland daarbovenop met Groenland verwarde. Hierdoor kreeg de IJslandse regering het benauwd en zag zij zichzelf in een potentieel kwetsbare positie. Als gevolg hiervan houdt IJsland op 29 augustus een referendum, waarbij de inwoners wordt gevraagd of het land de toetredingsonderhandelingen met de EU moet heropenen. Nadat op 28 mei parlementaire resolutie nr. 14/157 was aangenomen, werd besloten dat de referendumvraag als volgt zou luiden: „Moet IJsland de toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie hervatten?“ De mogelijke antwoorden zijn „Ja“ en „Nee“. Hoewel eerder afgesloten hoofdstukken opnieuw moeten worden bekeken, zal dit proces allicht relatief snel verlopen. Er moet ook worden vermeld dat IJsland in maart 2026 reeds een veiligheids- en defensiepartnerschap met de EU ondertekende.
Wat levert het de EU op?
Praktisch gezien biedt de toetreding van een nieuwe staat tot de EU kansen voor de Unie, aangezien er bijna 400.000 nieuwe EU-burgers bij zouden komen, een economisch sterke staat zou toetreden (het BBP per capita van de bevolking van IJsland is vergelijkbaar met dat van landen als Luxemburg en Ierland) en de Unie een nieuwe strategische positie in het hoge noorden zou verwerven. Een van de meest fundamentele elementen van onze Unie is de mogelijkheid voorzien voor meer mensen om binnen de EU te werken, te reizen en hun dromen te verwezenlijken, wat bijdraagt aan het federale, verenigde Europa waar wij voor pleiten.
De toetreding van IJsland zou enkele veranderingen vereisen, zoals de toevoeging van minstens zes extra leden aan het Europees Parlement en het IJslands als 25e officiële taal van de Unie. Ook vanuit veiligheidsoogpunt zou de Unie een aanzienlijk voordeel behalen. In het verleden was het Hoge Noorden moeilijk toegankelijk, aangezien het strategisch belangrijke Spitsbergen Noors grondgebied is en Noorwegen nog geen lid is van de EU. Het Hoge Noorden is een uiterst belangrijke regio voor de Europese veiligheid ten opzichte van Rusland, vooral omdat de Russische Federatie over aanzienlijke nucleaire afschrikkingsmiddelen beschikt op het schiereiland Kola.
Bron: https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-f92bc043-3893-4688-8937-fd9cad8b0d5b
Conclusie
Vanuit IJslands perspectief zou het land een deel van zijn autonomie verliezen betreffende de visserijrechten in de nabijgelegen wateren, die een cruciale bron van economische welvaart voor het eiland vormen. In tijden van teruglopend toerisme als gevolg van pandemieën en de dalende koopkracht is dit extra pijnlijk, aangezien IJsland sterk afhankelijk is van het toerisme. Als eilandstaat is betere toegang tot de internationale markt echter van cruciaal belang, en verder isolement vormt een groot risico.
Voordelen van toetreding tot de Unie – IJsland | Voordelen van toetreding tot de Unie – de EU |
|---|---|
|
|
Nadelen van toetreding tot de Unie – IJsland | Nadelen van toetreding tot de Unie – de EU |
|
|
De beslissing van de centrumrechtse regering om de onderhandelingen stil te leggen, bewijst nog eens te meer dat isolationisme op de lange termijn geen oplossing is en illustreert hoe nationalisme de nationale ontwikkeling in de weg kan staan.
Volt heet IJsland welkom tot de EU. Samen kunnen we onze soevereiniteit, welvaart en liberale democratie beschermen. Samen staan we sterk tegen bedreigingen van buitenaf, zij het inbreuken op onze territoriale en financiële integriteit of het negeren van internationale overeenkomsten en allianties.