De Hoge Venen branden: Belgiƫ moet voorkomen in plaats van te genezen
š„ De Hoge Venen staan in brand. Meer dan 3.000 hectare is al in vlammen opgegaan en de brand is nog steeds niet geblust. Nu het risico toeneemt, moet BelgiĆ« zich beter voorbereiden: meer middelen voor de brandweer, betere detectie- en waarschuwingssystemen, bestendigere bossen en wetlands, en een krachtiger klimaatbeleid. Volt roept op om nu te handelen.
Context
Natuurbranden blijven niet langer beperkt tot Zuid-Europa. Van Spanje tot Schotland doen er zich steeds meer branden voor. Ze worden ook heviger en steeds moeilijker te bedwingen. Belgiƫ blijft hiervan niet gespaard: de grote brand in de Hoge Venen is daar een duidelijk voorbeeld van.
In de Hoge Venen is meer dan 3.000 hectare in vlammen opgegaan en honderden inwoners moesten worden geĆ«vacueerd [1]. De veengebieden en heidevelden van de Hoge Venen behoren tot de meest waardevolle ecosystemen van ons land. Als we deze zouden verliezen, zou een heel ecosysteem daardoor worden aangetast, met ook een impact op essentiĆ«le functies zoals koolstofopslag, biodiversiteit en waterregulering. Zelfs als de vegetatie opnieuw aangroeit, zullen de bodems voedselarm zijn, waardoor het herstel sterk vertraagd wordt: voor sommige bosbestanden kan het tientallen jaren tot zelfs een eeuw duren voordat het landschap opnieuw vergelijkbaar is met dat van vĆ³Ć³r de brand. Het herstel van de veengebieden, die zich over duizenden jaren hebben gevormd, zal nog veel langer duren en is het mogelijk dat de oorspronkelijke toestand nooit volledig wordt hersteld [2].Ā
Het gaat over de zwaarste natuurbrand die ooit in Belgiƫ werd opgetekend [3].
Volt spreekt zijn grote dankbaarheid uit tegenover de brandweerlieden, de landbouwers, de boswachters en de vele vrijwilligers die zich inzetten om de brand te bestrijden. We zijn ook heel blij met de Europese solidariteit en de versterking uit de buurlanden.
Maar de vlammen blussen is niet genoegā¦
De strijd tegen de klimaatontwrichting is prioritair
Al tientallen jaren waarschuwen wetenschappers voor klimaatverandering. Die wordt voornamelijk veroorzaakt door menselijke activiteiten, meer bepaald door de verbranding van fossiele brandstoffen. Klimaatverandering draagt onder meer bij aan langere en intensievere periodes van hitte en droogte, waardoor het risico op natuurbranden toeneemt.
Belgiƫ is bijzonder kwetsbaar voor waterschaarste. Ons land staat op de 18de plaats van de 25 landen die jaarlijks met extreme waterstress worden geconfronteerd [4], onder meer door de hoge bevolkingsdichtheid, vervuiling, een sterke verharding van de bodem en een snelle afvoer van water. Daardoor worden we kwetsbaarder voor droogte. Sinds het begin van dit jaar werden in Belgiƫ al 234 natuurbranden geteld, meer dan het dubbele in vergelijking met heel het jaar 2025 [5].
In Walloniƫ bevindt 18% van de Waalse huishoudens zich op minder dan 200 meter van een zone met een hoog risico op bosbranden. 41% bevindt zich op minder dan 400 meter [6].
De experts van CERAC (Centrum voor Risicoanalyse van de Klimaatverandering) waarschuwen bovendien dat het risico op natuurbranden in de komende 10 tot 15 jaar fors groter zal worden [7].
Om natuurbranden te voorkomen moeten ook de rechtstreekse oorzaken ervan worden aangepakt: meer dan 90% van de natuurbranden is een gevolg van menselijke activiteiten [8]. Daarom zijn preventie, monitoring en ruimtelijke planning belangrijk om het aantal branden terug te dringen.
Deze situatie vereist een duidelijke politieke reactie: Belgiƫ moet inzetten op preventie en zich voorbereiden.
En tochā¦
Nu de risicoās op natuurbranden en de gevolgen van de klimaatverandering groter worden, moet BelgiĆ« ervoor zorgen dat we hier beter op kunnen reageren. Onze brandweer- en hulpdiensten staan al onder druk: ons land telt ongeveer 17.000 brandweerlieden, terwijl het aantal vrijwilligers afneemt en de hulpverleningszones met personeelstekorten kampen. Door onvoldoende financiering en personeelstekorten zijn we momenteel minder goed in staat om het hoofd te bieden aan crisissen, die zich tegenwoordig in meerdere regioās tegelijkertijd kunnen voordoen [9]. Naast de ontoereikende personeelsbezetting en financiering wordt er in een rapport van het Belgian Wildfire Network, waarin onderzoekers van de Universiteit Gent (UGent) en de Universiteit van Luik samenwerken, op andere zwakke punten gewezen met betrekking tot het vermogen van BelgiĆ« om natuurbranden te bestrijden, waaronder een gebrek aan gegevens, uitrusting en expertise, de complexiteit van het bestuur en de bevoegdheidsverdeling tussen de overheidsinstanties [10].
Door de recente branden in de Hoge Venen hebben zijn er ook zwakke punten aan het licht gekomen met betrekking tot onze capaciteit om gezondheidsrisicoās als gevolg van milieuverontreiniging te monitoren en erover te communiceren. De bevolking werd niet snel genoeg gewaarschuwd voor de aanwezigheid van fijnstof in de rook, ondanks het feit dat lokaal zeer hoge concentraties PM2,5 werden gemeten [11].
Tegelijkertijd blijft het klimaatbeleid ontoereikend en wordt het nog steeds politiek ter discussie gesteld. In 2025 pleitte vicepremier David Clarinval er onder meer voor om bepaalde klimaat- en milieumaatregelen āon holdā te zetten [12], terwijl de Vlaamse regering een aantal van haar klimaatambities naar beneden bijstelde [13]. Nu de klimaatrisicoās groter worden, moeten we net zowel in onze responscapaciteit als in preventie investeren.
De nationale luchtcapaciteit voor de bestrijding van natuurbranden blijft beperkt. De recente bestellingen van Chinook- en H145M-helikopters [14] vormen een welkome versterking van de capaciteiten van Defensie en kunnen ook waardevolle ondersteuning bieden bij een grote natuurbrand. Ze moeten echter deel uitmaken van een bredere strategie, waarin luchtcapaciteit, middelen op de grond, preventie, vroegtijdige detectie en grensoverschrijdende samenwerking gecombineerd worden.
Daarom roept Volt op tot:
Het gezamenlijk aankopen van blushelikopters met Luxemburg en Nederland;
Een evaluatie van het gebruik van de Belgische A400M-vliegtuigen als aanvullende capaciteit voor hetĀ lossen van water of brandvertrager vanuit de lucht;Ā
Een verbetering van de vroegtijdige detectie- en waarschuwingssystemen, zodat kan worden ingegrepen voordat branden zich uitbreiden en de bevolking snel wordt gewaarschuwd wanneer rook een gezondheidsrisico vormt;
Het creƫren van een nationale en interregionale databank voor natuurbranden, met gegevens over het ontstaan van branden, de verbrande oppervlakten, de weersomstandigheden, de oorzaken, de interventies en de schade om de preventie, de risico-inschatting en de planning van middelen te verbeteren;
Het opzetten van een federaal coƶrdinatiemechanisme voor natuurbranden en het versterken van de samenwerking tussen de federale overheid, de gewesten en de hulpdiensten, zodat de interventie-inspanningen worden gecoƶrdineerd en bij een grote brand snel extra middelen kunnen worden ingezet;
Een verbetering van de preventie van natuurbranden tijdens periodes met een hoog risico, onder meer via gerichte informatiecampagnes, tijdelijke beperkingen op bepaalde risicovolle activiteiten en een betere handhaving van bestaande regels;
Een integratie van het risico op natuurbranden in de ruimtelijke planning, in het bijzonder in gebieden waar woningen of kwetsbare infrastructuur aan bossen, heidegebieden of andere brandgevoelige natuur grenzen;
Een aanpassing van het beheer van onze bossen, gronden en water aan de klimaatrisicoās, onder meer door boomsoorten te diversifiĆ«ren en de continuĆÆteit van brandbare vegetatie te verminderen, met bijzondere aandacht voor brandgevoelige monoculturen van naaldbomen;
Het nemen van strategische maatregelen om de continuĆÆteit van brandbare vegetatie te doorbreken, aangepast aan de verschillende ecosystemen en uitgewerkt in overleg met natuurbeheerders, en tegelijkertijd wetlands en veengebieden herstellen om de bestendigheid van onze gebieden te verbeteren;
Het vergoeden van de landbouwers op wie een beroep wordt gedaan in de Hoge Venen voor de gepresteerde uren en eventuele materiƫle schade;
Een verbetering van de personeelsbezetting, gespecialiseerde opleiding en uitrusting van de brandweer, de Civiele Bescherming en de boswachters;
En vooral: een geleidelijke afbouw van onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen om de verdere verergering van de klimaatontwrichting te beperken.
De natuurbranden van morgen zijn geen onvermijdelijkheid. Maar het risico op vaker voorkomende en verwoestendere natuurbranden zal toenemen naarmate de klimaatverandering voortgaat.
We mogen niet wachten op de volgende ramp om in actie te komen.
Bronnen:
[1] https://www.rtbf.be/article/direct-incendie-dans-les-fagnes-habitants-evacues-2700-hectares-partis-en-fumee-les-pompiers-continuent-a-lutter-contre-le-feu-11770992Ā
[7] https://www.cerac.be/fr/news/2026-07-la-frequence-des-feux-de-vegetation-ne-cesse-daugmenter
[8] https://environnement.wallonie.be/feuxĀ
[9] https://www.rtl.be/actu/lenquete/cest-une-reelle-catastrophe-les-pompiers-belges-debordes-et-trop-peu-nombreux/2026-06-07/article/790949 & https://www.lesoir.be/765408/article/2026-08-17/il-faut-agir-rapidement-le-president-des-pompiers-denonce-le-sous-financement
[13] https://www.rtbf.be/article/le-nouveau-gouvernement-flamand-freine-ses-ambitions-climatiques-11442379, https://www.demorgen.be/nieuws/n-va-pleit-voor-klimaatpauze-onverantwoord-zegt-klimaatwetenschapper~bc9efce2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F & https://daardaar.be/rubriques/environnement/rechauffement-climatique-labsence-dalarmisme-de-la-n-va-nuit-aux-plus-vulnerables/